122575316 sklep@stanislawbm.pl
Koszyk (0)
Kategorie
PL / zł
Lista wpisów
Lista wpisów

Dlaczego gorzkie żale? Historia i znaczenie

19.02.2024
#GORZKIE ŻALE
#HISTORIA NABOŻEŃSTWA
#STRUKTURA
#ODPUST

Większość katolików wie, czym są gorzkie żale, jednak nie każdy zna ich historię i nie każdy pamięta, ze jest to typowo polskie nabożeństwo. Wszystko zaczęło się w XVII wieku, na który przypadł wzrost pobożności pasyjnej. W tamtym czasie popularną praktyką wśród szlachty i mieszczan była przynależność do tzw. bractw nabożnych.

Pewnego razu wśród warszawskich bractw doszło do sporu w sprawie organizacji procesji, na tyle poważnego, że ks. Michał Tarło, przełożony księży misjonarzy, zakazał bractwu św. Rocha udziału w niej. Ta decyzja miała paradoksalnie okazać się preludium do powstania nowego nabożeństwa.

Jak to się zaczęło?

Napisanie tekstu gorzkich żali przypisuje się ks. Wawrzyńcowi Stanisławowi Benikowi (1674–1720) ze Zgromadzenia Księży Misjonarzy św. Wincentego à Paulo. Zostały one wydane drukiem w 1707 roku. Ich tytuł odznaczał się swoistą barokową ozdobnością i brzmiał: „Snopek miry z Ogrodu Getsemańskiego albo żałosne gorzkiej Męki Syna Bożego, co piątek, a mianowicie podczas Pasji w niedziele Wielkiego Postu po południu, około godzin nieszpornych rozpamiętywanie”. W tym samym roku gorzkie żale zostały również po raz pierwszy publicznie odprawione, co miało miejsce w kościele Świętego Krzyża w Warszawie.

Następnie nabożeństwo upowszechniło się również w innych warszawskich kościołach, a z czasem na terytorium całej Polski. Zyskało ono również aprobatę Stolicy Apostolskiej, czego przejawem stało się powiązanie z udziałem w gorzkich żalach możliwości uzyskania odpustu zupełnego.

W jaki sposób możemy uzyskać odpust?

–  Należy być w stanie łaski uświęcającej.

–  Aktem woli wyrzec się przywiązania do grzechu.

–  Przystąpić do Komunii Świętej.

– Odmówić w intencjach wyznaczonych przez papieża „Ojcze nasz” i „Zdrowaś”, ewentualnie też jakiejkolwiek inną modlitwę według własnego uznania.

„Gorzkie żale, przybywajcie…” – z ilu części składają się gorzkie żale?

Struktura gorzkich żali nawiązuje do dawnej jutrzni. Rozpoczynają się Pobudką: „Gorzkie żale, przybywajcie…”, której zawdzięczamy również obecną nazwę nabożeństwa. Tekst ten ma pobudzić modlącego się człowieka do głębokiego przeżywania rozważanych treści. Nabożeństwo gorzkich żali składa się z trzech części odśpiewywanych w kolejne niedziele Wielkiego Postu. Każda z nich opowiada kolejny etap historii Męki Pana:

  1. od modlitwy w Ogrodzie Oliwnym do skazania na śmierć;
  2. od wyroku do włożenia korony cierniowej;
  3. od ukoronowania do śmierci na krzyżu.

Z poszczególnymi częściami powiązane są rozmaite intencje. Modlimy się między innymi: za wspólnotę Kościoła, za papieża i duchowieństwo, o nawrócenie grzeszników, o pokój w ojczyźnie i na świecie, o zbawienie dla zmarłych oraz o wytrwanie w łasce Bożej.

Jakie pieśni śpiewamy w gorzkich żalach?

Każda część gorzkich żali ma analogiczną strukturę. Po Pobudce śpiewamy Hymn, który opowiada fragment historii Jezusa. Następnie w Lamencie duszy nad cierpiącym Jezusem zwracamy się bezpośrednio do Zbawiciela, za każdym razem kończąc rozmowę uwielbieniem: „Bądź uwielbiony, bądź wysławiony, Boże nieskończony”. Na koniec podejmujemy wyjątkowy dialog z Matką Bożą (Rozmowa duszy z Matką Bolesną). Jeszcze raz spoglądamy na analizowane wydarzenia, jednak tym razem z perspektywy Matki. Chcemy, by w ten sposób rzeczywiście do nas dotarło, co tak naprawdę się wydarzyło – co dla mnie osobiście zrobił Jezus.

Śpiew gorzkich żali kończymy antyfoną „Któryś za nas cierpiał rany”. Elementem nabożeństwa jest często kazanie pasyjne. Przez sześć niedziel Wielkiego Postu rozważamy jeden z aspektów historii zbawienia, który kaznodzieja wybrał na dany rok.

Kiedy są gorzkie żale? Gdzie znajdę tekst?

Tekst gorzkich żali znajdziemy w modlitewnikach, jest on dostępny również w Internecie, a ponadto zazwyczaj bywa wyświetlany w kościele, na ekranie. W okresie pandemii koronawirusa uczestniczyliśmy w gorzkich żalach online, obecnie mamy możliwość modlić się na żywo. Na stronie internetowej swojej parafii możemy sprawdzić, o której godzinie są gorzkie żale. Dzień tygodnia, w którym odbywa się to nabożeństwo to niezmiennie niedziela.

Podsumowanie

Nabożeństwo gorzkich żali to niezwykła opowieść o miłości. Rozważanie ostatnich godzin ziemskiego życia Pana pozwala nam na nowo odkryć i zachwycić się postawą Boga wobec człowieka. On został wywyższony na krzyżu, aby nas wszystkich pociągnąć ku sobie (J 12,32). Otworzył dla nas niebo i chce, aby stało się ono naszym domem (J 14,3).

Jesteś wolny! Czy pozwolisz tej prawdzie zadomowić się w Twoim sercu? Jezus oddał swoje życie z miłości – do Ciebie!

 

Źródła: