Niedziela Męki Pańskiej, zwana Niedzielą Palmową, budzi w nas skojarzenia z barwnymi pochodami, nawiązującymi do triumfalnego wjazdu Jezusa do Jerozolimy. W tym dniu szczególnie wybrzmiewa prośba, którą wypowiadamy w czasie każdej Mszy Świętej: Hosanna – Wybaw nas!
W dzisiejszym wpisie:
- o biblijnym kontekście Niedzieli Palmowej,
- o tradycji tworzenia palm wielkanocnych,
- jak własnoręcznie zrobić palmę wielkanocną.
Dlaczego Jezus wybrał osiołka?
Niedziela Palmowa nawiązuje do wydarzeń, jakie rozegrały się w Jerozolimie kilka dni przed Męką Zbawiciela. Chrystus dotarł ze swoimi uczniami do miejscowości Betfage i polecił swoim uczniom, by przyprowadzili dla Niego źrebię osła.
„Idźcie do wsi, która jest przed wami, a zaraz znajdziecie oślicę uwiązaną i źrebię z nią. Odwiążcie je i przyprowadźcie do Mnie! A gdyby wam kto co mówił, powiecie: Pan ich potrzebuje, a zaraz je puści” (Mt 21, 2–3).
Szokująca wydaje się ta prośba Mistrza, by przyprowadzić zwierzę, które formalnie nie należało do Niego. Niemniej, po trzech latach uczniowie z pewnością przyzwyczaili się, że Rabbi łamie obowiązujące konwencje, czyniąc coś, czego w danej chwili nie rozumieli. Święty Mateusz, po latach redagując Ewangelię, zobaczył w działaniu Jezusa wypełnienie proroctwa: „Powiedzcie Córze Syjońskiej: Oto Król twój przychodzi do Ciebie łagodny, siedzący na osiołku, źrebięciu oślicy” (Za 9,9).
Wojownicy przybywali na koniach, stąd koń był symbolem wojowniczości, zaś osioł wskazywał na pokój, który przynosił Książę Pokoju.
Hosanna – co to znaczy?
Być może zastanawia nas słowo, znajdujące się na ustach tłumu witającego Jezusa: Hosanna. Znamy je doskonale ze śpiewu na zakończenie prefacji, podczas każdej Mszy Świętej. Greckie Hosanna jest transliteracją (zapisem za pomocą greckich liter) hebrajskiego wyrażenia hosiah na, które można przetłumaczyć jako usilną prośbę o wybawienie: „wybawże”. Lud prosi Jezusa o wybawienie, wypełniając proroctwo (Ps 118), jednakże nie zdaje sobie sprawy, jaką drogą ono przyjdzie.
Jak kształtował się zwyczaj procesji z palmami?
Ewangeliczne wydarzenia były celebrowane przez pielgrzymów przybywających do Ziemi Świętej już w IV w, o czym czytamy we wspomnieniach pątniczki Egerii. W XI wprowadzono do liturgii Niedzieli Palmowej święcenie gałązek – palm wielkanocnych.
Z uwagi na to, że w Polsce nie rosły żywe palmy, nasi przodkowie zaczęli je tworzyć z dostępnych im materiałów. Palmy przyozdabiano, między innymi: suszonymi kwiatami, kłosami zbóż, baziami i zielonym bukszpanem. Do tworzenia ozdobnych kompozycji wykorzystywano też: gałązki wierzby, leszczyny, cisu, jałowca i dzikiego wina, czyli tych drzew i krzewów, które według ludowych wierzeń miały najbardziej opłakiwać Zbawiciela po Jego ukrzyżowaniu. Nie wolno było używać topoli, gdyż zgodnie z legendą drzewo to nie ugięło swoich gałązek na znak żałoby po Chrystusie.
Poświęcone palmy stanowiły dekorację domu oraz znak Bożego błogosławieństwa. Zawieszano je nad drzwiami domu lub umieszczano przy świętych obrazach, co do dziś możemy obserwować, odwiedzając zabytkowe chaty w skansenach. Gospodarze tworzyli też z nich krzyżyki, które następnie zanosili na swoje pola. Gałązki palmowe kładli pod pierwszą skibę przy wiosennej orce, natomiast bazie dodawali do ziarna na zasiew.
Jak wygląda palma wielkanocna w różnych częściach Polski?
Postać polskiej tradycyjnej palmy wielkanocnej różnił się w zależności od regionu. Na Kurpiach palma powstaje z pnia ściętej jodły lub świerku. Tradycyjnie oplatano ją widłakiem, gdy nie był jeszcze pod ochroną. Dziś roślinę tę można zastąpić wrzosem lub borówką.
Paradoksalnie najpopularniejszym rodzajem palmy, jaki możemy spotkać w Polsce jest palma wileńska. Tworzymy ją z suszonych kwiatów, mchów i ozdobnych traw. Konstrukcję palmy budujemy na bazie drewnianego kijka, który otaczamy: suchotnikiem, krwawnikiem, dziurawcem, bądź wrotyczem. Do tej palmy wykorzystuje się także kłosy różnych zbóż.
Na Podhalu króluje palma góralska. Wykonujemy ją z gałązek wierzbowych lub leszczynowych oraz bukszpanu i jałowca. Na szczycie umieszczamy bazie z kolorową bibułą lub wstążkami.
Jeszcze jednym rodzajem, o którym chcielibyśmy wspomnieć jest palma lipnicka. Wykonujemy ją z pręci wiklinowych, które wiązane są również wiklinowymi witkami. Na końcu przywiązujemy wiązkę trawy stawowej. Palmę zdobimy kwiatami i wstążkami z bibuły, a także bukszpanem i baziami. Warto wspomnieć, że w Lipnicy Murowanej co roku odbywa się konkurs, na którym ustanawiane są kolejne rekordy dotyczące wysokości palm.
Jak zrobić palmę wielkanocną wspólnie z dzieckiem
Chcemy podzielić się z Wami pomysłem na palmę DIY, który znalazł się w marcowym numerze Stasia. Pespektywa poświęcenia ręcznie robionej palmy z pewnością zachęci naszych najmniejszych do udziału w liturgii Niedzieli Palmowej.
Przygotuj:
- bibułę (różne kolory),
- bazie,
- drut,
- nożyczki,
- klej,
- linijkę.
1. Wybierz trzy kolory bibuły i wytnij z nich paski o szerokości 5 cm.
2. Przetnij paski na trzy równe części.
3. Teraz każdą część złóż trzy razy na pół, a następnie zrób w nich po trzy nacięcia.
4. Wytnij półkola, tworząc płatki.
5. Rozwiń paski i posmaruj je klejem.
6. Zacznij zwijać bibułę, równocześnie marszcząc i rozchylając płatki powstającego kwiatka.
7. Przymocuj do każdego kwiatka drucik.
8. Przygotuj z zielonej bibuły pasek o szerokości 8 cm, przetnij go na trzy równe części.
9. Każdą część złóż dwa razy na pół. Następnie ponacinaj je, tworząc trawkę. Delikatnie ją rozwiń.
10. Uformuj z bazi bazę palmę (zwiąż je drutem).
11. Przymocuj pierwsze kwiaty dookoła palmy.
12. Posmaruj przygotowaną trawkę klejem i owiń nią palmę, poniżej kwiatków.
13. Powtórz tę czynność, tak aby wykorzystać przygotowane kwiaty i trawkę.
Na końcu możesz dodać wstążki z pozostałej bibuły.
Podsumowanie
Niedziela Palmowa przypomina nam o triumfalnym wjeździe Jezusa do Jerozolimy, kiedy tłumy witały Go z palmami w dłoniach, wołając Hosanna – wybaw nas!. Warto przyjrzeć się biblijnemu kontekstowi Niedzieli Palmowej oraz tradycji tworzenia palm wielkanocnych, które są ważnym elementem tej uroczystości.
W Polsce, ze względu na brak żywych palm, ludzie tworzyli je z dostępnych materiałów, takich jak bibuła, gałązki czy trawy. W różnych regionach Polski kształtowały się różne style i techniki wykonywania palm, co nadawało im niepowtarzalny charakter.
Przytoczony pomysł na własnoręczne wykonanie palmy wielkanocnej stanowi zaproszenie do aktywnego uczestnictwa w liturgii Niedzieli Palmowej, zwłaszcza dla najmłodszych. Dzięki prostej instrukcji każdy może zrobić palmę, która stanie się nie tylko ozdobą domu, ale także przejawem zaangażowania w świętowanie tego ważnego dnia w Kościele, osobistego wołania: Hosanna! Błogosławiony, który idzie w Imię Pańskie!
Źródła:
- Palmy wielkanocne pachnące ziołami i lasem – wywiad, Siedlisko Małgorzaty.pl, 29.04.2019, https://siedliskomalgorzaty.pl/palmy-wielkanocne-pachnace-ziolami-i-lasem-wywiad/, (dostęp: 1.03.2024).
- Palmy wielkanocne – inspiracje. Jak zrobić palmę wielkanocną z bukszpanu, z bibuły?, Urządzamy.pl, 1.03.2024, https://www.urzadzamy.pl/porady/diy/palmy-wielkanocne-recznie-robione-inspiracje-jak-zrobic-palme-wielkanocna-z-bukszpanu-z-bibuly-aa-pJmx-axEx-JTBD.html, (dostęp: 4.03.2024).
- Zwoliński A., Wielki Post. Przewodnik po wybranych treściach, symbolach i znaczeniach, Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków 2021.