Ewangeliczne ubóstwo nie ogranicza się do braku dóbr materialnych. Adhortacja „Dilexi te” Leona XIV przypomina, że ubogi w sercu to ten, kto świadomie wybiera zależność od Boga i solidarność z drugim człowiekiem. Czym jest ubóstwo ducha i dlaczego stanowi ono istotną cechę ucznia Chrystusa?
Czym jest ubóstwo ewangeliczne?
Ubóstwo nie zawsze wiąże się ze statusem ekonomicznym. W Piśmie Świętym odnajdujemy przykłady osób, które dobrowolnie wybrały ubóstwo jako odpowiedź na wezwanie Jezusa: „Wtedy Piotr zaczął mówić do Niego: «Oto my opuściliśmy wszystko i poszliśmy za Tobą»” (Mk 10, 28). Historia św. Piotra i pozostałych apostołów pokazuje jednak, że nie chodziło o życie w nędzy. Jezus troszczył się o ich potrzeby: „I rzekł do nich [Jezus]: «Czy brak wam było czego, kiedy was posyłałem bez trzosa, bez torby i bez sandałów?». Oni odpowiedzieli: «Niczego»” (Łk 22,35). Uczeń Chrystusa pozostaje człowiekiem wolnym. Rezygnacja z przywiązania do bogactwa oraz nieustannego zabiegania o dobra materialne stają się drogą do tej wolności.
Zakony żebracze – odpowiedź Ducha Świętego na nowe formy ubóstwa
XIII wiek – rozwój miast, koncentracja bogactwa, ubóstwo
Nowe formy ewangelicznego ubóstwa pojawiają się w różnych momentach historii Kościoła. W adhortacji „Dilexi te” Leon XIV przywołuje kontekst XIII-wiecznej Europy – czasu intensywnego rozwoju miast, koncentracji bogactwa i pogłębiających się nierówności społecznych.
W odpowiedzi na te wyzwania Duch Święty zainicjował powstanie zakonów żebraczych, między innymi franciszkanów, dominikanów i augustianów. Ich członkowie wybierali drogę radykalnego ubóstwa, w pełni ufając Bożej opiece. Jak zauważa Leon XIV:
Nie ograniczali się do posługiwania ubogim: sami stawali się biednymi wraz z nimi (DT 63).
Miasto stawało się dla nich „nową pustynią” – miejscem spotkania Boga i człowieka. Zakony żebracze były znakiem sprzeciwu wobec przepychu, który w sercach niektórych chrześcijan zaczął zajmować miejsce Boga.
Powołani do ubóstwa – konkretne świadectwa
Święty Franciszek z Asyżu – wolność serca
Życie św. Franciszka z Asyżu stanowi jeden z najczytelniejszych przykładów ewangelicznego ubóstwa. Choć powszechnie kojarzony jest z miłością do świata przyrody, Franciszek działał na wielu płaszczyznach: promował pokój, podejmował, jak powiedzielibyśmy dzisiaj, dialog międzyreligijny (spotkanie z sułtanem Malikiem al-Kamilem) oraz realizował ideę ewangelicznego ubóstwa.
Franciszek pochodził z bogatej rodziny kupieckiej i przez lata korzystał z dostatniego życia. Przełomem okazała się wojna między Asyżem a Perugią, następnie niewola i choroba, które doprowadziły go do przewartościowania życia.
Biskup Grzegorz Ryś (obecnie metropolita krakowski) w książce „Franciszek. Życie – miejsca – słowa” pisze o odwróceniu porządku: to, co wcześniej pociągało Franciszka, stało się jałowe, a to, co uchodziło za małe i nieatrakcyjne – nabrało sensu. Radykalizm Franciszka nie był fanatyzmem, lecz owocem spotkania z Jezusem:
Pan rzekł mu w duchu:
Franciszku, jeśli chcesz Mnie poznać, bierz to, co
gorzkie za słodkie, wzgardź samym sobą; dokonaj
tego odwrócenia porządku, a zacznie ci smakować
to, o czym ci mówię. (Życiorys drugi 9, za: Ryś 2013, 16)
Ewangeliczne ubóstwo św. Franciszka było dojrzałe – nie polegało na negowaniu świata, lecz wolności wobec dóbr materialnych. O takiej postawie pisał św. Paweł:
Umiem cierpieć biedę, umiem i obfitować. Do wszystkich w ogóle warunków jestem zaprawiony […] Wszystko mogę w Tym, który mnie umacnia (Flp 4,12–13).
Ewangeliczne ubóstwo zakłada, że nie koncentrujemy się na rzeczach – czy to na ich zdobywaniu czy negowaniu, ale na Bogu. Tylko Bóg może nas uzdolnić do życia w wolności i miłości wobec potrzebującego bliźniego.
Postać św. Franciszka z Asyżu została wymieniona jako przykład ewangelicznego ubóstwa w adhortacji „Dilexi te”. Leon XIV podkreśla głęboki wymiar działalności świętego: „Franciszek nie założył żadnej instytucji świadczenia usług socjalnych, ale ewangeliczną wspólnotę braterską” (DT 64). Ta myśl pomaga nam kształtować właściwą postawę wobec potrzebujących: nie pomagajmy im z perspektywy kogoś, kto stoi wyżej, ale starajmy się towarzyszyć, idąc wspólną drogą.
Ubóstwo ducha dziś – styl życia ucznia-misjonarza
Rok duszpasterski poświęcony tematowi uczniów-misjonarzy sprzyja refleksji nad ubóstwem jako stylem życia chrześcijanina. Warto w tym czasie sięgnąć do Dziejów Apostolskich, które ukazują codzienność pierwszych wspólnot – prostą i opartą na zaufaniu Bogu.
Ponadto zbliżający się Wielki Post prowokuje do zmierzenia się z następującymi pytaniami:
- Od czego jestem wewnętrznie zależny?
- Gdzie szukam poczucia bezpieczeństwa?
- Kto obok mnie potrzebuje mojego czasu, uwagi, a może innego rodzaju wsparcia?
Inspiracją do tej refleksji może być lektura adhortacji „Dilexi te”. Warto dowiedzieć się o niej WIĘCEJ.
Zakończenie
W przyszłym miesiącu podejmiemy temat „Jezus pośród ubogich – Ewangelia w codzienności”. Zastanowimy się, jak Chrystus utożsamia się z najmniejszymi i jak rozpoznać Jego obecność w konkretnych ludziach i sytuacjach.
Zachęcamy, również do lektury styczniowego wpisu z cyklu „Rok z Leonem XIV” – „Umiłowałem cię” – źródło chrześcijańskiej miłości.
Bibliografia:
- Biel S., Broń ucznia Jezusa, Jezuici.pl, https://jezuici.pl/2019/07/bron-ucznia-jezusa/ (dostęp: 5.02.2026).
- XIV niedziela zwykła „C” (Łk 10, 1-12,17-20) – Radość Królestwa Bożego, Archidiecezja Lubelska. Szkoła Formacji Duchowej, https://sfd.kuria.lublin.pl/index.php/slowo-na-niedziele/520-rewr (dostęp: 5.02.2026).
- Leon XIV, Adhortacja apostolska Dilexi te – O miłości do ubogich, Watykan 9.10.2025; Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków 2025.
- Ryś G., Franiczek. Życie – miejsca – słowa, Wydawnictwo św. Stanisława BM, Kraków 2013.